عبدالله مستوفى

131

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

و ميرزا محمد على خان در خانواده از او بزرگتر بودند ، باوجود اين از هيچيك از آنها كم نميامد و تمام خانواده به نظر احترام در او مينگريستند . مردى خوش‌عقيده و متدين ، ولى در علوم مذهبى و عربيت بدرجهء برادرش ميرزا محمد على خان و برادرم آقا ميرزا رضا نبود . درهرحال خيلى حيف شد ؛ از او چهار دختر و يك پسر ، آقاى محمود دره ، باقى است . پسرش چهار پنج سال بيشتر ندارد . كار استيفاى خزانه و ضابطى اسناد خرج را ، برسم زمان ، به اين پسر پنج ساله دادند . منتهى آقاى ميرزا محمد على خان كفيل اين كار شده و مهر محمود بن عليرضا نزد ايشان بود كه در موارد رسمى به كار ميرفت . اين ترتيب براى ميرزا محمد على خان مزيد حيثيتى بود زيرا بواسطهء ملاحظهء از او و ميل او بود كه اسم اين كار را روى اين طفل گذاشتند و اگر او صلاح ميدانست ، مانعى نداشت كه اين كار مهم را به ميرزا زين العابدين خان كه جوان برازنده‌اى بود و در حقيقت كارهاى اين شغل را هم او انجام ميكرد ، واگذارند . ولى ميرزا محمد على خان در اين عمل بيك تير دو نشانه را در نظر گرفته بود يكى اينكه در نزد خانواده و مردم ، خود را حامى حق و عدالت و ضعيف‌نواز معرفى ميكرد ، ديگر اينكه تا ده پانزده سالى از حيثيت اين كار برخوردار ميشد . در صورتى كه اگر اين كار رسما به ميرزا زين العابدين خان ميرسيد ، ميرزا محمد على خان از همه چيز آن محروم ميماند . اين بود طرز كارهاى دولتى و افكار دوره كه براى نمونه در اينجا نوشتم . مسافرت سوم مظفر الدين شاه باروپا عيد و بهار 1323 هم رسيد و از خوبى هواى ماه مهء پطرزبورغ استفاده كرديم . شاه باز به خيال سفر فرنگ افتاده ، محل مخارج اين مسافرت و قرارومدار عين الدوله را با ملتزمين ركاب در سابق نوشته‌ام « 1 » . شاه در اوائل بهار از تهران حركت كرد و مشير الملك تلگرافى دريافت نموده تا باكو باستقبال رفت كه تا سرحد خاك روس و اروپا يا تا هرجا كه شاه امر كند همراه باشد . ييلاق ترىيوكى موضوع رفتن ما بييلاق ، باوجود مسافرت شاه كه شايد بپطرزبورغ هم ميامد ، مطرح شد . شاه براى خوردن آبهاى معدنى به اروپا مسافرت كرده بود و ناچار سفرش طول ميكشيد ، بر فرض هم كه بپطرزبورغ دعوت ميشد ، زودتر از ماه اوت باينجا نميرسيد . بنابراين هيچ جهت نداشت كه ما بييلاق نرويم . امسال ترىيوكى « 2 » ساحل خليج فنلاند را براى ييلاق اختيار كرديم . مشير الملك بعد از تصويب رفتن و محل ييلاق ، بباكو رفت و كار پسنديدن عمارت ييلاقى را بمشاور الممالك واگذاشت . او هم محلى را كه در ساحل خليج و تا لب آب بيش از صد مترى فاصله نبود ، انتخاب كرده ، سفارت را باينجا نقل كرديم . دبير الممالك هم اطاقى در اين ييلاق به خود تخصيص داد .

--> ( 1 ) - صفحهء 61 جلد دوم ( 2 ) - Trioki